Ölümsüz Hayvan Nedir? Toplumsal Cinsiyet, Çeşitlilik ve Sosyal Adalet Açısından Bir Değerlendirme
Ölümsüz Hayvan Kavramı ve Günlük Hayatta Yeri
İstanbul sokaklarında yürürken, zaman zaman gözlerim bir köpek ya da kedinin, aynı noktada durmuş, yılgın bakışlarla bekleyen varlığını yakalar. Bu anlarda genellikle zihnimde birkaç düşünce şekillenir. “Hayvanlar ne kadar farklı olsalar da, biz insanlara ne kadar benziyorlar?” Bir bakıma, ölümsüz hayvan kavramı bu sorunun etrafında şekillenir. Onlar, zamanın ve mekânın sınırlamalarını aşmış varlıklardır. Ama yalnızca biyolojik ölümsüzlükten değil, aynı zamanda toplumsal yapılar içerisindeki yerlerinden de bağımsızdırlar. Toplumsal cinsiyet, çeşitlilik ve sosyal adalet gibi faktörler bu varlıkların etrafında şekillenen anlayışları etkiler. İstanbul’da sokakta gördüğüm her hayvanın durumu, bu anlayışları daha derinden kavramama yardımcı olur.
Toplumsal Cinsiyet ve Hayvanlar
Hayvanlar, toplumsal cinsiyetin prizmalarından nasıl geçer? Sıklıkla, bir köpeğin ya da kedinin cinsiyeti üzerine düşünülmez. Ancak, bu varlıkların yaşamları üzerinde toplumsal cinsiyetin ne kadar etkili olduğunu görmemek büyük bir yanılsama olur. Sokakta yaşadığı şekilde ya da sahipleriyle olan ilişkileriyle bu hayvanlar, çoğu zaman insan toplumunun cinsiyet rollerine benzer bir düzen içinde yaşamlarını sürdürürler.
İstanbul’un yoğun sokaklarında sıkça rastladığım ve her zaman bir şekilde hayatta kalmayı başaran sokak kedileri, çoğunlukla dişi ve daha zayıf olduklarında daha savunmasızdırlar. Bu, aslında toplumsal cinsiyetin bir yansımasıdır. Toplumumuzda kadınlar, genellikle erkeklere kıyasla daha kırılgan bir konumda kabul edilirken, sokaklardaki hayvanlar da aynı şekilde, dişi olduklarında yaşam mücadelesi daha zor hale gelir. Erkek hayvanlar ise daha büyük ve cesur olduklarından, genellikle sokakta daha fazla yer edinirler. Yani hayvanların toplumsal cinsiyet üzerinden şekillenen hayatı, insan dünyasındaki hiyerarşilerle bir bağ kurar.
Bir gün, iş çıkışı Kadıköy’de bir kedi gördüm. Yalnızdı ve gözlerinde yalnızlık vardı. O an, bu kedinin yalnızlığını, toplumsal cinsiyetin şekillendirdiği bir yalnızlık olarak algıladım. Ne kadar benzerdi, değil mi? Kadınların toplumda bazen yalnız kalması, bazen de yalnız bırakılması; işte bu, birer toplumsal cinsiyetin yüklediği kimliklerdir.
Çeşitlilik ve Hayvanların Toplumdaki Yeri
Bir hayvanın cinsiyeti kadar, türü de toplumsal olarak nasıl algılandığını etkiler. Örneğin, köpekler genellikle daha değerli ve “insana yakın” varlıklar olarak görülürken, kediler, kuşlar veya başka türler bazen dışlanabilir ve “sahipsiz” olarak nitelendirilebilir. Sokakta yürürken, insanların köpeklere duyduğu sıcaklık, kedilere yönelik genellikle kayıtsızlık ya da korku ile karşılaşır. Bu, bir tür ayrımcılığın diğer yüzüdür.
Bunun yanı sıra, başka bir örnek de İstanbul’daki evsiz insanların sokakta baktığı hayvanlarla ilgilidir. Evsiz bir insanın, köpeğini sahiplenmesi, onun yaşamını şekillendirmesi; aslında ona ait bir kimlik yaratması, toplumsal çeşitliliği yansıtan bir durumdur. Evsizler, sınıfsal farkları ve önyargıları aşarak, hayvanları adeta eşit bir varlık olarak kabul ederler. Bu, toplumsal çeşitliliğin bir yansımasıdır. Hangi kesimden olursak olalım, bazen sokaklar üzerinde hepimiz aynı eşitlikte varlıklar haline geliriz; hayvanlar da bu çeşitliliği bize gösterir.
Sosyal Adalet ve Hayvan Hakları
Hayvan hakları, sadece biyolojik bir bakış açısıyla değil, toplumsal bir mesele olarak da ele alınmalıdır. Hayvanlar, çoğu zaman toplumun en zayıf, en sessiz kesimi olarak kalır. İstanbul’un sokaklarında yaşayan, hayatın zorluklarıyla baş etmeye çalışan hayvanlar, bazen bizlerin göremediği, fark etmediği adaletsizliklere maruz kalır.
Bir gün, işe giderken otobüs durağında bir grup insanla karşılaştım. Kadınlardan biri, “Bir köpeği dövüyorlar!” diyerek duruma müdahale etmeye çalıştı. Fakat çoğunluk, “Hayvan işte, ne olacak?” diyerek tepki verdi. O an, sosyal adaletin her varlık için geçerli olması gerektiğini bir kez daha hatırladım. Sosyal adalet, sadece insan haklarıyla sınırlı kalmamalıdır. Sokakta yaşayan her canlının, kendi haklarını savunabilecek bir güce ve desteğe ihtiyacı vardır.
Toplumun hayvanlara yönelik yaklaşımını belirleyen en önemli faktörlerden biri de sınıfsal farklar ve kültürel normlardır. İstanbul gibi büyük şehirlerde, sosyo-ekonomik açıdan alt sınıfta yer alan bireylerin hayvanlarla olan ilişkisi, üst sınıfa kıyasla çok daha farklıdır. Evsizlerin beslediği kediler ya da köpekler, bazen zengin mahallelerde yaşayanların fark etmediği bir yaşam biçimidir. Bu da sosyal adaletin, sadece insanlar arasındaki eşitsizlikleri değil, aynı zamanda hayvanların toplumdaki yerini de sorgulamalıdır.
Ölümsüz Hayvanların Toplumdaki Yeri
Ölümsüz hayvanlar, yaşamda karşılaştıkları zorluklara rağmen hayatta kalmayı başaran ve her gün yeniden hayata dönen varlıklardır. İstanbul sokaklarında yaşayan hayvanlar da buna örnektir. Hayvanlar, toplumsal yapıyı, kültürel normları ve toplumsal adaletin sınırlarını bizlere gösterir. Onlar, çoğu zaman bizim gözümüzden kaçan adaletsizlikleri, eşitsizlikleri ve cinsiyetçi bakış açılarını açığa çıkarır.
Bir sokak kedisinin ya da köpeğinin yaşadığı dünya, sadece biyolojik hayatta kalma mücadelesinden ibaret değildir. Aynı zamanda, bir toplumun değer yargıları, sınıf farklılıkları, toplumsal cinsiyet eşitsizlikleri ve sosyal adalet anlayışı ile iç içe geçmiş bir yaşam biçimidir. Bu hayvanlar, ne kadar zorlu koşullar altında hayatta kalmaya çalışsalar da, bizlere insanlığın ne kadar karmaşık ve bazen acımasız olduğunu hatırlatır.
Sokaklarda gördüğümüz her hayvan, aslında ölümsüzdür. Çünkü onlar, toplumun her kesiminden farklı hayatlar, farklı mücadeleler ve farklı hikâyelerle beslenir. Ve bu mücadelelerin hiçbir zaman sonu yoktur; çünkü her biri, kendi dünyasında bir direnişin sembolüdür.